Co dalej z kontrolą stanu pomnika? Konserwator odpowiada bez konkretów

KATEGORIA: MIEJSCA / 2 września 2026

Fot. Mateusz Ficek

Nadal nie wiadomo, jak potoczą się dalsze losy rzeszowskiego Pomnika Czynu Rewolucyjnego, który jest uznawany za zabytek. Konserwator próbował dwukrotnie skontrolować stan tego obiektu, ale bez powodzenia. Próbowaliśmy się dowiedzieć, jakie kolejne działania zamierza w tej sprawie podjąć. Z odpowiedzi służb konserwatorskich niewiele wynika.

Pomnik zabytkiem

Przypomnijmy, że Pomnik Czynu Rewolucyjnego (lub Walk Rewolucyjnych - funkcjonują obie nazwy) od 2024 roku znajduje się w rejestrze zabytków województwa podkarpackiego. Wniosek w tej sprawie złożyła sześć lat wcześniej Fundacja Rzeszowska. Od decyzji o uznaniu pomnika za zabytek odwołał się właściciel pomnika, czyli Stowarzyszenie Rodzin Żołnierzy Niezłomnych Podkarpacia. Minister kultury i dziedzictwa narodowego w 2025 roku podtrzymał decyzję konserwatora. Właściciel nie złożył jednak broni i skierował skargę w tej sprawie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Sąd w tym przypadku ma zbadać prawidłowość przeprowadzenia całej procedury pod kątem formalnym.

Odwołanie właściciela pomnika do WSA nie oznacza zawieszenia ochrony dla monumentu jako zabytku. Co istotne, obiekt jest w coraz gorszym stanie technicznym. W 2021 roku pomnik został otoczony ogrodzeniem z uwagi na pogarszający się stan rzeźb. Swoje robią też ptaki. Co prawda wiosną tego roku ktoś posprzątał podnóże monumentu z ptasich odchodów, ale widać już ich kolejną warstwę.

Dwie nieudane próby kontroli

Podkarpacki konserwator zabytków Adam Sapeta jesienią zeszłego roku, gdy minister kultury podtrzymał decyzję o uznaniu pomnika za obiekt zabytkowy, deklarował, że najlepiej byłoby, gdyby pomnik trafił w ręce samorządu. Dodawał, że jako wojewódzki konserwator zabytków ma narzędzia prawne do tego, by właściciel zadbał o stan techniczny pomnika.

Jak informowaliśmy niedawno, rzeszowska delegatura Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków już dwukrotnie próbowała przeprowadzić kontrolę stanu pomnika na podstawie Ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

Obie próby – pierwsza podjęta jeszcze za kadencji poprzedniego szefa delegatury Bartosza Podubnego i druga już pod kierownictwem Edyty Dawidziak – zakończyły się fiaskiem, bo przedstawiciel właściciela obiektu, czyli Stowarzyszenia Rodzin Żołnierzy Niezłomnych Podkarpacia, po prostu nie stawił się na miejscu.

W związku z tym zwróciliśmy się do rzeszowskiej delegatury Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków z kolejnymi konkretnymi pytaniami. Chcieliśmy się dowiedzieć m.in. tego, czy właściciel w jakikolwiek sposób usprawiedliwił swoją nieobecność podczas próby przeprowadzenia działań kontrolnych, czy grożą mu za to kary finansowe oraz czy konserwator zamierza podjąć kolejną próbę kontroli stanu pomnika, a jeśli tak, to co zamierza zrobić, by tym razem okazała się skuteczna. Wprost zapytaliśmy czy służby konserwatorskie zamierzają wejść na teren pomnika w asyście policji w celu przeprowadzenia kontroli. Taką możliwość daje urzędnikom ustawa o ochronie zabytków.

Fot. Mateusz Ficek

Odpowiedź bez konkretów

Rzeszowska delegatura najwyraźniej nie chce zdradzać swojej strategii dotyczącej pomnika, bo odpowiedź na nasze pytania można określić mianem dosyć ogólnej.

- Podkarpacki Wojewódzki Konserwator Zabytków podejmuje działania mające na celu kontrolę stanu zachowania obiektu, zapobieżenie zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla wartości zabytku oraz udaremnienie niszczenia zabytku, zgodnie z posiadanymi kompetencjami – czytamy w odpowiedzi podpisanej przez Edytę Dawidziak, zastępcę podkarpackiego wojewódzkiego konserwatora zabytków.

Służby konserwatorskie podkreślają, że to na właścicielu spoczywa ustawowy obowiązek dbania o obiekt, w tym prowadzenie prac zabezpieczających i utrzymanie go w jak najlepszym stanie.

- W przypadku niewywiązywania się właściciela obiektu z jego ustawowych obowiązków dotyczących opieki nad zabytkiem, tutejszy organ będzie podejmował stosowne działania, zgodnie z posiadanymi kompetencjami – informuje Edyta Dawidziak.

WUOZ przekazał również, że stosowne działania związane z nieodpowiednim stanem pomnika prowadzą Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla miasta Rzeszowa oraz Prokuratura Rejonowa dla Miasta Rzeszowa.

Autor tekstu: Karol Woliński