[HISTORIA] 82. rocznica rozstrzelania Polaków. Kiedy odbudowa Pomnika Dziesięciu Rąk?

82. rocznica rozstrzelania Polaków. Kiedy odbudowa Pomnika Dziesięciu Rąk?

KATEGORIA: HISTORIA / 10 lutego 2026

11 lutego przypada 82. rocznica rozstrzelania przez Niemców dziesięciu Polaków, jako odwet za rozbrojenie niemieckiego żołnierza. Tragiczne wydarzenia upamiętnia Pomnik Dziesięciu Rąk przy ul. Partyzantów w Rzeszowie. Monument jeszcze w 2024 r. uszkodziła burza i niestety do tej pory nie został odbudowany. Kiedy i czy jest szansa na renowację pomnika?

Tragiczne wydarzenia z 1944 r.

Pomnik Dziesięciu Rąk w Rzeszowie upamiętnia dziesięciu mężczyzn rozstrzelanych przez Niemców w lutym 1944 roku za rozbrojenie żołnierza niemieckiej Luftwaffe z jednostki stacjonującej w parku dworskim Jędrzejowiczów w Rzeszowie.

11 lutego 1944 roku, w godzinach południowych, u zbiegu ulic Sienkiewicza i Partyzantów pluton Schutzpolizei rozstrzelał dziesięciu zakładników. Przywieziono ich samochodem z rzeszowskiego więzienia na Zamku. Niemcy ustawili ich nad rowem niedaleko pałacu Jędrzejowiczów i rozstrzelali. Wśród zamordowanych byli: Stanisław Augustyn, Stanisław Biesiadecki, Teodor Budzisz, Henryk Chmielarski, Bolesław Kotela, Józef Posłuszny, Zygmunt Sanecznik, Bolesław Stanek, Leopold Śliwa i Bogusław Zieliński. Jeden z nich miał głowę roztrzaskaną kolbą karabinu. Przed śmiercią miał wykrzyczeć słowa: „Jeszcze Polska nie zginęła!”.

Według relacji świadków zamordowani przez dwa dni leżeli w rowie, trzeciego dnia Niemcy nakazali zakopać ciała na żydowskim kirkucie na Czekaju. 15 września 1944 roku, zwłoki ekshumowano i przeniesiono na cmentarz na Pobitnem, gdzie spoczywają we wspólnej mogile. Po wojnie, z inicjatywy kolejarzy, upamiętniono miejsce egzekucji. Najpierw ustawiono tablicę pamiątkową. W 1947 r. został postawiony pomnik autorstwa nieżyjącego już Jana Robaka.

Gra miejska

Dla uczczenia 82. rocznicy rozstrzelania dziesięciu Polaków Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie zorganizował dla młodzieży grę miejską „Wojna w Rzeszowie” , która odbyła się we wtorek 10 lutego. W grze uczestniczyli uczniowie ze Szkoły Podstawowej nr 19 im. ks. Piotra Skargi i Szkoły Podstawowej nr 29 im. Tadeusza Kościuszki w Rzeszowie. Pod opieką nauczyciela przemieszczali się po czterech punktach w obrębie osiedla 1000-lecia w Rzeszowie.

W każdym punkcie poznawali inną historię. Hubert Bury przedstawił obronę Rzeszowa we wrześniu 1939 r., represje Niemców wobec mieszkańców Rzeszowa podczas II wojny światowej, wątek akcji „Kośba” – zamachu dokonanego na Friedricha Pottebauma i Hansa Flaschke oraz losy więzienia na rzeszowskim Zamku. Dr Jacek Magdoń przedstawił działalności Armii Krajowej i Żołnierzy Wyklętych w kraju oraz w Rzeszowie.

Pod Pomnikiem Dziesięciu Rąk uczestnicy usłyszeli o okolicznościach rozstrzelania więźniów z Zamku w Rzeszowie, którą przybliżył Grzegorz Antoszek, historyk działający w Stowarzyszeniu Przyjaciół Staromieścia. Ostatnim punktem gry była kwiaciarnia „Izabella” przy ul. Kochanowskiego, przy której Maciej Rędziniak opowiedział historię Misia Wojtka i jego związku z Rzeszowem.

Po zakończeniu gry wszyscy otrzymali okolicznościowe przypinki, dyplomy, a najbardziej aktywni uczniowie nagrody specjalne. Nie zabrakło ciepłej herbaty i słodkiego poczęstunku.

- Ta forma przybliżenia historii bardzo spodobała się uczestnikom i mamy nadzieję, że będzie miała formę cykliczną - podkreśla IPN. W organizację włączyła się sią Rada Osiedla 1000-lecia w Rzeszowie, osiedlowe szkoły, jak również mieszkańcy.

Fot. IPN Oddział w Rzeszowie

Rocznicowe obchody

Obchody upamiętniające egzekucję dziesięciu polskich patriotów odbędą się dokładnie w 82. rocznicę tej zbrodni, w środę 11 lutego 2026 r. o godz. 12:00 przy Pomniku Dziesięciu Rąk w Rzeszowie.

W programie obchodów:

▪️12:00 - przywitanie zaproszonych gości

▪️12:05 - odegranie Hymnu Państwowego

▪️12:08 - przedstawienie rysu historycznego

▪️12:15 - Apel Pamięci

▪️12:20 - Salwa honorowa

▪️12:25 - składanie wieńców i wiązanek kwiatów

Fot. Mateusz Ficek

Co z odbudową pomnika?

We wrześniu 2024 roku doszło do poważnego uszkodzenia Pomnika Dziesięciu Rąk. Wszystko przez potężną burzę, która przeszłą przez Rzeszów. Prawdopodobnie w wyniku silnego wiatru jedno z drzew rosnących obok runęło wprost na monument.

Straty były spore. Dwa ze słupów zwieńczonych orłami uległy bezpośredniemu zniszczeniu, dwa kolejne zostały poważnie uszkodzone. Na miejscu szybko pojawiły się miejskie służby, które zabezpieczyły teren pomnika i usunęły elementy drzewa oraz uszkodzone elementy słupów. Padły też zapowiedzi, że monument zostanie odbudowany.

W lecie ub. roku miejscy urzędnicy tłumaczyli, że do rozpoczęcia przygotowań do odbudowy pomnika konieczne było uzyskanie opinii Podkarpackiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Ta wówczas dopiero wpłynęła do ratusza. Kolejnym krokiem miało być wykonanie projektu odbudowy pomnika. Minęło ponad pół roku. Jak obecnie wygląda sprawa odbudowy monumentu?

- Ubiegły rok poświęciliśmy na przygotowanie dokumentacji projektowej odbudowy tego pomnika. Mamy już gotową dokumentację, a także pozwolenia, w tym przede wszystkim to najważniejsze - konserwatorskie - odpowiada Artur Gernand z Kancelarii Prezydenta Rzeszowa.

Na najbliższą sesję Rady Miasta Rzeszowa zostanie skierowany wniosek o zmianę budżetową. - On będzie dotyczył zapisania w budżecie miasta 40 tys. złotych jako wkład własny do odbudowy pomnika - tłumaczy Gernand.

Miasto chce starać się o dofinansowanie zewnętrzne z konkursu skierowanego do samorządów przez Ministerstwo Obrony Narodowej. - Dotyczy on odbudowy pomników wojennych i miejsc pamięci. Wnioski o przyznanie dofinansowania można składać do 2 marca - wyjaśnia Artur Gernand.

Ratusz oszacował odbudowę Pomnika Dziesięciu Rąk na 200 tys. złotych, natomiast wspomniane 40 tys. zł ma być wkładem własnym. - Liczymy na to, że uda nam się pozyskać pozostałą kwotę z ministerialnego programu - dodaje przedstawiciel Kancelarii Prezydenta Rzeszowa.

W regulaminie konkursu MON zapisano, że jeśli zostaną przyznane środki to trzeba wydatkować je do końca bieżącego roku. To oznacza, że prace przy odbudowie pomnika musiałyby zakończyć się w 2026 r.

Urzędnicy deklarują, że wspomniany wniosek do ministerstwa już jest w przygotowaniu, a ratusz czeka tylko na decyzję radnych, która zostanie podjęta końcem lutego.

Kiedy spodziewane jest rozstrzygnięcie konkursu przez MON? Precyzyjne daty nie są jeszcze znane, ale wiadomo, że jeśli inwestycje finansowane z jego środków muszą być gotowe do końca roku, powinno być ono szybkie. - Mamy nadzieję, że uda się pozyskać pieniądze i odbudowa ruszy - dodaje Gernand.

Rafk