[KULTURA] Markowa na Podkarpackim Szlaku Filmowym i „Noc w Muzeum Ulmów”

Markowa na Podkarpackim Szlaku Filmowym i „Noc w Muzeum Ulmów”

KATEGORIA: KULTURA / 4 sierpnia 2026

Przed nami siódma edycja Podkarpackiego Szlaku Filmowego. W dniach 7–9 sierpnia br. organizatorzy zapraszają na pokazy i wydarzenia towarzyszące, które odbędą się w Łańcucie, a w tym roku także w Markowej (7-8 sierpnia br.). W ramach Podkarpackiego Szlaku Filmowego w dniach 7 i 8 sierpnia br. Muzeum Polaków Ratujących Żydów przygotowało tematyczną ścieżkę zwiedzania „Noc w Muzeum Ulmów”.

Organizatorem wydarzenia jest Podkarpacka Komisja Filmowa oraz Wojewódzki Dom Kultury w Rzeszowie. W tegoroczną akcję włącza się także Muzeum Polaków Ratujących Żydów. Markowski program realizowany jest w ramach Podkarpackiej Resursy Kultury Pamięci oraz „Nocy w Muzeum Ulmów”.

Od 2020 roku Podkarpacki Szlak Filmowy przybliża dzieje kinematografii na Podkarpaciu, tworząc unikalną skarbnicę wiedzy o produkcjach realizowanych w regionie. Celem Szlaku jest z jednej strony popularyzowanie kinematografii polskiej, a z drugiej upowszechnianie miejsc i historii będących bohaterami lub tłem powstałych w regionie produkcji. W ramach niego odbywają się pokazy filmowe, którym towarzyszą m.in. spotkania z twórcami oraz całoroczne działania edukacyjno-informacyjne w przestrzeni Internetu.

Systematyczna rozbudowa Podkarpackiego Szlaku Filmowego aktywnie wspiera ruch turystyczny o charakterze filmowym w całym regionie i stanowi część Strategii Województwa Podkarpackiego do 2030 roku, jako jedno z kluczowym zadań w zakresie kultury.

W tym roku w wydarzeniu uczestniczy Muzeum Polaków Ratujących Żydów, które przygotowało specjalne pokazy dwóch filmów: „Historia jednej zbrodni” oraz „Świat Józefa”. Obie produkcje w różny sposób przybliżają losy rodziny Ulmów z Markowej – Józefa, Wiktorii oraz ich dzieci – którzy zapłacili najwyższą cenę za pomoc dwóm żydowskim rodzinom. Zestawienie tych tytułów nie jest przypadkowe: pozwalają one spojrzeć na tragedię wsi Markowa sprzed lat z szerszej perspektywy, także tej ukazującej wydarzenia późniejsze.

„Historia jednej zbrodni” w reżyserii Mariusza Pilisa to filmowe śledztwo, które rekonstruuje tragiczne ostatnie chwile rodziny Ulmów. W filmie wykorzystano zbiory zdjęć wykonane przez Józefa Ulmę, Eilerta Diekena oraz fotografie reporterskie ze śledztwa poświęconego śmierci Ulmów, prowadzonego w latach 50. ubiegłego wieku. Dzięki dotarciu do niepublikowanych materiałów i wywiadom twórca weryfikuje powojenne losy sprawców ukazując m.in. ich bezkarność. Nie jest to zatem tylko i wyłącznie film dokumentalny o tematyce historycznej, ale również studium kultury pamięci i rozliczania zbrodni wojennych.

„Historia jednej zbrodni”
Fot. Włodzimierz Płaneta/Materiały Podkarpackiej Komisji Filmowej

Drugą propozycją jest film dokumentalny „Świat Józefa” w reżyserii Rafała Wieczyńskiego. To poruszający zapis tragedii rodziny Ulmów oraz ich sąsiadów, odtworzony przez współczesnych badaczy i społeczność Markowej. Oprócz osobistych pamiątek, listów i fotografii autorstwa Józefa Ulmy, kluczowym źródłem są tu zeznania świadków z procesu jednego z morderców, Josepha Kokotta (1958 r.). Obraz dopełniają relacje ocalałych żydowskich mieszkańców Markowej. W filmie wypowiadają się również współcześni historycy, członkowie Trybunału Beatyfikacyjnego oraz młodzież wsi Markowa. Dzieło stanowi głęboką retrospektywę pamięci, która poprzez pryzmat bezinteresownej odwagi bohaterów skłania do refleksji nad uniwersalnymi wartościami humanistycznymi.

Konfrontacja obu obrazów zderza bezwzględną rzeczywistość niemieckiej okupacji z czystym, bezkompromisowym dobrem. To hołd złożony ludzkiemu heroizmowi i niezłomności, a także stanowczy sprzeciw wobec zatajania faktów. Filmy/obrazy unaoczniają również dwuznaczną siłę pamięci i przypominają o fundamentalnej potrzebie etycznego osądu wydarzeń już dziś historycznych.

Bezpośrednio po pokazach odbędą się spotkania z twórcami. Będzie to okazja do poznania okoliczności powstawania filmów oraz do wspólnej rozmowy o poruszonych w nich problemach.

„Noc w Muzeum Ulmów”

- Następnie, w ramach ścieżki edukacyjnej „Noc w Muzeum Ulmów”, zapraszamy na zwiedzanie ekspozycji stałej Muzeum Polaków Ratujących Żydów, której dziesięciolecie powstania obchodzimy w tym roku. Wizyta na wystawie, gdzie skupimy się na artefaktach i kwestiach poruszonych w filmach, stanowić będzie naturalne dopełnienie historii w nich prezentowanych - zachęcają organizatorzy.

- Po seansach filmowych zapraszamy do odkrycia wystawy z zupełnie nowej perspektywy. Specjalnie na tę okazję przygotowaliśmy tematyczną ścieżkę zwiedzania, która rozwija i uzupełnia wątki poruszone w filmie. To wyjątkowa okazja, by spojrzeć na prezentowane obiekty i historie przez pryzmat motywów poznanych podczas pokazu. Tematyczna trasa pozwala dostrzec nowe konteksty, odkryć mniej oczywiste powiązania i pogłębić doświadczenie, łącząc świat filmu dokumentalnego z przestrzenią wystawy - zapowiada Muzeum Ulmów.

Filmy „Świat Józefa” Rafała Wieczyńskiego oraz „Historia jednej zbrodni” Mariusza Pilisa przedstawiają historię rodziny Ulmów i mieszkańców Markowej z dwóch uzupełniających się perspektyw. „Świat Józefa” przenosi widza do czasów przedwojennych, ukazując spokojną codzienność Józefa Ulmy, jego rodziny i lokalnej społeczności. To opowieść o życiu pełnym pracy, rodzinnego ciepła, pasji, wiary i szacunku dla drugiego człowieka. Józef miał swoje marzenia, zainteresowania i plany na przyszłość. Był to świat, który miał trwać, jednak wojna brutalnie przerwała jego naturalny bieg. Wraz z okupacją nastał czas odbierania ludziom wolności i godności, a bezwzględne niemieckie prawo zniszczyło spokojną rzeczywistość mieszkańców Markowej. Runął świat Józefa – świat rodziny, codziennych radości i nadziei. „Historia jednej zbrodni” Mariusza Pilisa ukazuje czas okupacji, mechanizm terroru oraz tragedię, która doprowadziła do śmierci rodziny Ulmów i ukrywanych przez nich Żydów. Film przypomina również, że zbrodnia nie została w pełni osądzona – Józef Kokott został skazany, natomiast Eilert Dieken uniknął odpowiedzialności. - Oba dokumenty tworzą przejmujące świadectwo o tym, jak wojna potrafi zniszczyć świat zwykłych ludzi, ale także pokazują siłę odwagi, miłości i wierności wartościom. Są przypomnieniem, że pamięć o ofiarach oraz prawda o historii pozostają naszym obowiązkiem - podkreślają organizatorzy.

W ramach specjalnie zmodyfikowanej ścieżki zwiedzania, w programie znajdzie się m.in. przytoczenie listu córki Diekena - Grety Wilbers, na Placu Pamięci ponownie zaprezentowane zostanie informatorium „Czy można im było w tej samotności pomóc? Ratowanie Żydów w okupowanej Polsce”, ponadto wyjątkowo zwiedzanie obejmie nie tylko Chałupę Szylarów, lecz także Chałupę Biedniacką, która oddaje skalę i klimat domu Ulmów.

- Zapraszamy do wspólnego odkrywania – przekonaj się, jak świat filmowy i muzealny mogą wzajemnie się uzupełniać, tworząc przejmującą opowieść - zachęcają organizatorzy.

Program Muzeum Polaków Ratujących Żydów:

7 sierpnia 2026

19:00 | Dom parafialny w Markowej, Markowa 1425

„Historia jednej zbrodni”, reż. Mariusz Pilis, 2023 – projekcja filmu dokumentalnego i spotkanie z reżyserem

Po spotkaniu w ramach seansu filmowego „Historia jednej zbrodni” w reżyserii Mariusza Pilisa wspólne przejście z Domu Parafialnego w Markowej do Muzeum Polaków Ratujących Żydów (możliwość dołączenia bezpośrednio na miejscu)

21:00 | Muzeum Polaków Ratujących Żydów, Markowa 1487

„Noc w Muzeum Ulmów” – wizyta na wystawie stałej; tematyczne oprowadzanie z przewodnikiem inspirowane filmem „Historia jednej zbrodni”

8 sierpnia 2026

19:00 | Dom parafialny w Markowej, Markowa 1425

„Świat Józefa”, reż. Rafał Wieczyński, 2009 – projekcja filmu dokumentalnego i spotkanie z reżyserem

Po spotkaniu w ramach seansu filmowego „Świat Józefa” w reżyserii Rafała Wieczyńskiego wspólne przejście z Domu Parafialnego w Markowej do Muzeum Polaków Ratujących Żydów (możliwość dołączenia bezpośrednio na miejscu)

21:00 | Muzeum Polaków Ratujących Żydów, Markowa 1487

„Noc w Muzeum Ulmów” – wizyta na wystawie stałej; tematyczne oprowadzanie z przewodnikiem inspirowane filmem „Świat Józefa”

Wstęp na wydarzenia jest bezpłatny.

Fot. Materiały organizatorów

Organizatorzy zachęcają do zapoznania się z całościowym programem wydarzenia w Markowej - oraz z całościowym programem „Podkarpackiego Szlaku Filmowego”.

***

Mariusz Pilis – reżyser filmów dokumentalnych, scenarzysta i korespondent wojenny. Twórca głośnych dokumentów: „List z Polski”, „Historia jednej zbrodni” oraz „21.37”. Za wybitne zasługi dla kraju odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, a za niezależność dziennikarską – Nagrodą Wolności Słowa SDP. Współtwórca polskiego rynku medialnego i pomysłodawca stacji TVP Info. W swojej twórczości łączy reporterską odwagę z unikalną narracją, bezkompromisowo szukając prawdy na frontach całego świata.

Rafał Wieczyński – reżyser, scenarzysta i producent filmowy, absolwent łódzkiej Filmówki. Twórca głośnego dramatu historycznego „Popiełuszko. Wolność jest w nas” – superprodukcji, która przyciągnęła do kin miliony widzów i trafiła do dystrybucji w kilkudziesięciu krajach. Karierę zaczynał jako ceniony aktor dziecięcy (m.in. „ESD”, „Niezwykła podróż Baltazara Kobera”). Z czasem stał się kluczową postacią branży, pełniąc m.in. funkcję przewodniczącego Rady Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej. W swojej twórczości mistrzowsko łączy artystyczną wrażliwość z wyczuciem rynku komercyjnego.

***

„Podkarpacki Szlak Filmowy w Łańcucie”

Organizatorem wydarzenia jest Podkarpacka Komisja Filmowa oraz Wojewódzki Dom Kultury w Rzeszowie.

Współorganizatorami są Miejski Dom Kultury w Łańcucie, Miasto Łańcut i Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej.

Partnerami wydarzenia są Muzeum Zamek w Łańcucie, Filmoteka Narodowa-Instytut Audiowizualny, Wytwórnia Filmów Dokumentalnych i Fabularnych oraz Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w Rzeszowie.

Wydarzenie dofinansowano ze środków budżetu Województwa Podkarpackiego, Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej.

***

Komunikat organizatorów:

Informujemy, że Muzeum Polaków Ratujących Żydów będzie dokumentować w/w wydarzenie za pomocą zdjęć oraz nagrań audio-video. W związku z tym, informujemy Państwa o przetwarzaniu danych osobowych w trakcie wydarzenia. Szczegółowe informacje dotyczące przetwarzania danych oraz przysługujących Państwu praw znajdują się w klauzuli informacyjnej i klauzuli RODO, dostępnych pod poniższym linkiem. Prosimy o zapoznanie się z tymi dokumentami.

Oprac. Red.