„Pochwała solidarności” – Sympozjum Szkoły Etyki Muzeum Ulmów w Markowej

KATEGORIA: KULTURA / 27 sierpnia 2026

Fot. Materiały prasowe

W dniach 28-30 sierpnia 2026 roku w Markowej, odbędzie się wydarzenie muzealne pt. „Pochwała solidarności”, obejmujące cykl spotkań poświęconych refleksji o tożsamości Markowej w kontekście historii i dziedzictwa narodowego Polski.

Sympozjum upamiętnia fakt historyczny – wizytę Wincentego Witosa w Markowej i otwarcie Domu Ludowego, który wówczas otrzymał imię tego wybitnego przywódcy ruchu ludowego i męża stanu. W tym roku obchodzimy 95 rocznicę tamtego wydarzenia (30-31 sierpnia 1931). Przedsięwzięcie to wpisuje się równocześnie w obchody Dnia Solidarności i Wolności (31 sierpnia), święta państwowego ustanowionego dla upamiętnienia historycznych Porozumień Sierpniowych podpisanych w Gdańsku w 1980 roku.

O sobotnich uroczystych obchodach 95. rocznicy wizyty Wincentego Witosa w Markowej oraz inauguracji po remoncie działalności zabytkowego Domu Ludowego informowaliśmy już TUTAJ.

Sympozjum Szkoły Etyki Muzeum Ulmów stanowi istotny fragment jednego z głównych programów Muzeum Polaków Ratujących Żydów. W dniu 28 sierpnia wykład wprowadzający do Sympozjum pt. „Etyka solidarności” wygłosi prof. Zbigniew Stawrowski, filozof, dyrektor Instytutu Myśli Józefa Tischnera. Natomiast 30 sierpnia odbędzie się spotkanie z drem Mateuszem Szpytmą, historykiem, badaczem historii ruchu ludowego, wiceprezesem Instytutu Pamięci Narodowej, Markowianinem, który wygłosi wykład pt. „Dom Ludowy im. Wincentego Witosa w Markowej. Genius loci nie tylko lokalnej społeczności. Prezentacja w 100-lecie jego nabycia przez Markowian i w 95-lecie otwarcia”.

- Przed nami również kolejna „Noc w Muzeum Ulmów”, podczas której, 29 sierpnia, wystawa stała Muzeum Polaków Ratujących Żydów zostanie zaprezentowana w kontekście tytułowego zagadnienia Sympozjum – idei solidarności. Spotkanie na Wystawie stałej Muzeum pt. „Dom utracony, dom odnaleziony. O solidarności, miłości bliźniego i ratowaniu Żydów” – o utracie domu i odnajdywaniu wspólnoty – inne spojrzenie na historię ratujących Żydów na Podkarpaciu poprowadzi Pan Artur Dobrucki, Pełnomocnik Dyrektora Muzeum ds. Ekspozycji Stałej. W kontekst historyczny, związany z rocznicą wizyty Wincentego Witosa oraz powstania Domu Ludowego, wprowadzi Pani Renata Kunysz, przewodnik i pedagog w Muzeum Polaków Ratujących Żydów - zapowiadają organizatorzy.

Na tę okoliczność organizatorzy przygotowali tematyczną ścieżkę zwiedzania poruszającą zagadnienie utraty domu i odnajdywania wspólnoty, jako inne spojrzenie na historię Polaków ratujących Żydów w Markowej. Zwiedzanie nawiązywać będzie do uroczystej inauguracji Domu Ludowego, który został oficjalnie otwarty 30 sierpnia 1931 r. Gościem honorowym wydarzenia był Wincenty Witos – trzykrotny premier RP i przywódca ruchu ludowego. Przybycie Wincentego Witosa do Markowej umocniło w mieszkańcach ducha samorządności i dumy z chłopskiego pochodzenia, a sama postać Gościa stała się patronem nowo otwartego obiektu. Kontekst ten stanowić będzie podstawę do przypomnienia postaci Wincentego Witosa, a także samej roli i idei Domów Ludowych.

Wizyta Wincentego Witosa i otwarcie Domu Ludowego w Markowej 30 sierpnia 1931 r.
Fot. ze zbiorów Towarzystwa Przyjaciół Markowej/Materiały prasowe

Trudno przecenić rolę Domów Ludowych, tych dawnych ośrodków społeczno-kulturalnych i oświatowych, które służyły jako miejsca zebrań, edukacji oraz działalności społecznej i twórczości różnych grup mieszkańców wsi. Nie stanowiły one jednak wyłącznie przestrzeni do realizacji konkretnych inicjatyw – były przede wszystkim żywą ideą. Ich znaczenie dla rozwoju wsi i promocji pracy u podstaw było kluczowe. Obiekty te pełniły funkcję międzypokoleniowego medium oraz rzecznika lokalnych zwyczajów: zmniejszały poczucie izolacji, budowały zaufanie między mieszkańcami, a także podnosiły świadomość społeczną oraz poziom wiedzy i umiejętności.

Dla Muzeum Polaków Ratujących Żydów Dom Ludowy w Markowej to m.in. świadek historii rodziny Ulmów. To tutaj Józef i Wiktoria z d. Niemczak działali w amatorskim teatrze, a Józef kierował spółdzielnią mleczarską. Oprócz indywidualnych i osobistych historii obiekt ten jest także obrazem przedwojennego społeczeństwa Markowej. To ono wspólnymi zjednoczonymi siłami doprowadziło do powstania przestrzeni służącej integracji mieszkańców. Stało się tak za sprawą wykupienia przez markowską wspólnotę i zaadaptowania własnym sumptem XIX-wiecznego budynku stajni podworskiej ordynacji Lubomirskich. Nastąpiło to dokładnie sto lat temu.

Ponowne otwarcie Domu Ludowego to nadanie współczesnego kontekstu temu swoistemu pomnikowi Wincentego Witosa, to nowa szansa na kształtowanie i utrwalanie tożsamości Markowej oraz budowanie jej solidarnej wspólnoty. Przez długi czas, pomimo lokalizacji w sercu wsi, Dom Ludowy im. Wincentego Witosa symbolicznie pozostawał na uboczu. Teraz gdy zostaje przywrócony przyjdzie mu funkcjonować w zmienionej funkcji – także jako świadka kształtującego się dynamicznie dziedzictwa Markowej. Stanie się osią przestrzeni dziedzictwa Markowej, którą obecnie wyznacza działalność Muzeum Skansenu – Zagrody Wsi Markowa, Centrum Kultury Gminy Markowa, Ochronki Sióstr Służebniczek, duchowych córek mistrza pracy organicznej Błogosławionego Edmunda Bojanowskiego oraz Muzeum Polaków Ratujących Żydów.

Podczas Sympozjum odbędzie się także sesja programowa stałego seminarium Akademii Sprawiedliwych, poświęcona osobie księdza arcybiskupa Ignacego Tokarczuka, w związku z jego rolą protektora ruchu ludowego i patrona Solidarności Rolników Indywidualnych na Podkarpaciu. Wykład na ten temat wygłosi dr hab. Mariusz Krzysztofiński, historyk, główny specjalista w rzeszowskim oddziale Instytutu Pamięci Narodowej.

„Pochwała solidarności” - Sympozjum Szkoły Etyki Muzeum Ulmów w Markowej

Program

Podkarpacka Resursa Kultury Pamięci

Skansen Zagroda Muzeum Wsi Markowa

28 sierpnia, godz. 19:00

⎯ „Etyka solidarności” – wykład wprowadzający prof. Zbigniewa Stawrowskiego

30 sierpnia, godz. 14:00

⎯ „Dom Ludowy im. Wincentego Witosa w Markowej. Genius loci nie tylko lokalnej społeczności. Prezentacja w 100-lecie jego nabycia przez Markowian i w 95-lecie otwarcia” – wykład dra Mateusza Szpytmy

„Noc w Muzeum Ulmów” Muzeum Polaków Ratujących Żydów

29 sierpnia, godz. 20:00 | Spotkanie na Wystawie stałej Muzeum Polaków Ratujących Żydów

⎯ wprowadzenie do kontekstu historycznego – Pani Renata Kunysz, Przewodnik muzealny

⎯ „Dom utracony, dom odnaleziony. O solidarności, miłości bliźniego i ratowaniu Żydów” - o utracie domu i odnajdywaniu wspólnoty – inne spojrzenie na historię ratujących Żydów na Podkarpaciu – poprowadzi Pan Artur Dobrucki, Pełnomocnik Dyrektora ds. Ekspozycji Stałej

Bilet wstępu: 2 zł

Organizatorzy zachęcają do śledzenia informacji na stronie https://muzeumulmow.pl/pl/aktualnosci/pochwala-solidarnosci-sympozjum-szkoly-etyki- muzeum-ulmow-w-markowej/ oraz facebook.com/ulmamuseum.

***

Organizatorami Sympozjum Szkoły Etyki Muzeum Ulmów są: Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej, Towarzystwo Przyjaciół Markowej, Podkarpacka Resursa Kultury Pamięci oraz Polskie Towarzystwo Naukowe - Akademia Sprawiedliwych.

***

Wydarzenie stanowi ogniwo programu edukacyjnego p.t: „Szkoła Etyki Muzeum Ulmów i odbywa się w ramach cyklu obchodów 10-lecia powstania wystawy stałej Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów.

***

Współfinansowanie zadania „Targ Markowski wraz z obchodami 10-lecia otwarcia wystawy stałej Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej” ze środków budżetu Województwa Podkarpackiego.

Red.