W hołdzie żołnierzom Armii Krajowej. Rzeszów uczcił 84. rocznicę jej powstania

KATEGORIA: HISTORIA / 14 lutego 2026

Fot. Mateusz Ficek

W Rzeszowie w sobotę 14 lutego, odbyły się obchody Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej oraz 84. rocznicy przekształcenia Związku Walki Zbrojnej w Armię Krajową – największą podziemną armię w okupowanej Europie. Wydarzenie zgromadziło kombatantów, parlamentarzystów, przedstawicieli władz rządowych i samorządowych, wojsko, młodzież szkolną oraz mieszkańców miasta, którzy wspólnie oddali hołd bohaterom Polskiego Państwa Podziemnego.

Obchody rozpoczęły się Mszą świętą w kościele pw. Świętego Krzyża w Rzeszowie, sprawowaną w intencji żołnierzy AK oraz wszystkich, którzy oddali życie za wolność Ojczyzny. Homilię wygłosił ks. ppor. Wojciech Środoń, podczas której zacytował słowa przysięgi żołnierzy Armii Krajowej, którą składali żołnierze wstępujący w szeregi konspiracyjnej Armii Polskiej. Następnie uczestnicy przemaszerowali pod Pomnik Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej Podokręgu „Rzeszów”, gdzie odbyła się główna część ceremonii – podniesienie Flagi Państwowej, odegranie hymnu, Apel Pamięci i salwa honorowa. Wojskową asystę honorową wystawiła 3. Podkarpacka Brygada Obrony Terytorialnej im. płk. Łukasza Cieplińskiego w Rzeszowie.

Okolicznościowe przemówienia wygłosili Teresa Kubas-Hul, wojewoda podkarpacki, Karol Ożóg, wicemarszałek województwa podkarpackiego, Maciej Ulita, wiceprezydent Rzeszowa i Janusz Skotnicki, przesz Zarządu Okręgu Podkarpackiego ŚZŻAK.

Podczas wystąpienia wicemarszałek Karol Ożóg podkreślił znaczenie Armii Krajowej jako fundamentu polskiej niepodległości oraz wzoru postaw patriotycznych dla kolejnych pokoleń.

- Spotykamy się dziś, by oddać hołd ludziom, którzy w najtrudniejszym czasie potrafili zjednoczyć się wokół jednej idei – wolnej Polski. Armia Krajowa była nie tylko strukturą wojskową, ale wielką wspólnotą odpowiedzialności za Ojczyznę. Ich odwaga i determinacja są dla nas zobowiązaniem, by pielęgnować pamięć i budować silne, solidarne państwo – mówił wicemarszałek.

Jak dodał, ubiegłoroczne ustanowienie Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej sprawiło, że rocznica zyskała jeszcze bardziej uroczysty i ogólnospołeczny wymiar.

- To ważny sygnał, że pamięć o żołnierzach Polskiego Państwa Podziemnego jest trwałym elementem naszej tożsamości. Chcemy, aby młode pokolenie znało tę historię i czuło dumę z dziedzictwa, które nam pozostawili – zaznaczył.

Na zakończenie delegacje złożyły wieńce i wiązanki kwiatów pod pomnikiem, a uroczystość zwieńczyły sygnał „Cisza” i Pieśń Reprezentacyjna Wojska Polskiego.

W uroczystości uczestniczyli kombatanci: ppor. Franciszek Batory i por. Władysława Bogaczewicz, przedstawiciele władz parlamentarnych i samorządowych, Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie, służb mundurowych, poczty sztandarowe, organizacje opozycyjne, więźniowie polityczni z okresu stanu wojennego, młodzież i nauczyciele ze szkół noszących imię Armii Krajowej z Podkarpacia, mieszkańcy Rzeszowa.

Organizatorami uroczystości byli: dyrektor Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie, prezydent Miasta Rzeszowa, dowódca 21. Brygady Strzelców Podhalańskich, dowódca 3. Podkarpackiej Brygady Obrony Terytorialnej, Światowy Związek Żołnierzy AK Okręg Podkarpacki.

14 lutego 1942 r. rozkazem Naczelnego Wodza gen. Władysława Sikorskiego przekształcono Związek Walki Zbrojnej w Armię Krajową. Na jej czele stanął gen. Stefan Rowecki „Grot”. W szczytowym momencie formacja liczyła ponad 350 tysięcy zaprzysiężonych żołnierzy, prowadząc działalność wywiadowczą, dywersyjną i szkoleniową na niespotykaną w okupowanej Europie skalę. AK stanowiła zbrojne ramię Polskie Państwo Podziemne, przygotowując ogólnonarodowe powstanie i podtrzymując ciągłość polskiej państwowości.

W czasie II wojny światowej Armia Krajowa stanowiła największe w Europie podziemne wojsko walczące z okupantami. W 1944 r. jej liczebność przekraczała 350 tys. zaprzysiężonych żołnierzy, w tym ok. 10 tys. oficerów i 35-40 tys. ochotników działających w oddziałach leśnych. Zakres podejmowanych działań wyróżniał AK na tle innych organizacji ruchu oporu w okupowanej Europie. Prowadzono szeroko zakrojoną działalność wywiadowczą i kontrwywiadowczą, akcje dywersyjne, działania propagandowe, szkolenie kadr, a także legalizację dokumentów, pozyskiwanie broni oraz produkcję środków walki. Znaczna aktywność konspiracyjna prowadzona była również w obozach jenieckich i zagłady.

Budowanie struktur AK przebiegało równolegle z procesem scalania rozproszonych wcześniej oddziałów wojskowych podziemnych partii politycznych. W jej szeregi włączone zostały m.in. Bataliony Chłopskie, Gwardia Ludowa Wolność, Równość, Niepodległość oraz Narodowa Organizacja Wojskowa. Poza strukturami AK pozostały Narodowe Siły Zbrojne. Wsparcie dla działań Armii Krajowej stanowiło także kilkuset specjalnie przeszkolonych żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych, zrzucanych na teren okupowanej Polski w ramach operacji „Cichociemni”. Armia Krajowa, działając jako ochotnicze wojsko Polskiego Państwa Podziemnego, wchodziła w skład Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej, a jej strategicznym celem było przygotowanie i przeprowadzenie ogólnopolskiego powstania.

19 stycznia 1945 r. podjęto decyzję o rozwiązaniu AK. Rozkaz ten wydał gen. Leopold Okulicki „Niedźwiadek” w obliczu postępującej okupacji sowieckiej. Jednocześnie byłym żołnierzom Armii Krajowej zalecono dalszą działalność w duchu odzyskania pełnej niepodległości państwa oraz ochrony ludności polskiej przed represjami.

Rok temu 6 lutego 2025 r. prezydent RP Andrzej Duda podpisał ustawę z dnia 9 stycznia 2025 roku ustanawiającą Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej. Nowe święto państwowe będzie obchodzone corocznie 14 lutego w rocznicę przekształcenia Związku Walki Zbrojnej w Armię Krajową. Prezydent Andrzej Duda podziękował m.in. inicjatorom ustanowienia święta oraz posłom i senatorom, którzy wyrazili powszechne poparcie dla tej ustawy, a także żyjącym żołnierzom AK, którzy nadal przekazują wartości i postawy patriotyczne młodemu pokoleniu.

Red.

Zdjęcia: Mateusz Ficek