Rzeź Wołyńska. Program obchodów Dnia Pamięci o Ofiarach Ludobójstwa

KATEGORIA: HISTORIA / 9 lipca 2026

Fot. Materiały IPN

11 lipca obchodzimy Narodowy Dzień Pamięci o Polakach – Ofiarach Ludobójstwa dokonanego przez OUN i UPA na ziemiach wschodnich II Rzeczypospolitej Polskiej. W Rzeszowie i na Podkarpaciu w najbliższym czasie odbędzie się wiele wydarzeń upamiętniających Rzeź Wołyńską. Oficjalne uroczystości odbędą się w Rzeszowie w piątek 10 lipca, także w tym dniu ulicami przejdzie marsz organizowany przez Polskie Stowarzyszenie Wolne Podkarpacie, a w sobotę 11 lipca odbędą się obchody organizowane przez środowiska narodowe.

Jak przypomina Instytut Pamięci Narodowej, w ustawie z 4 czerwca 2025 r. o ustanowieniu tego święta (Dz.U. z 2025 r., poz. 891) podkreślono, że „męczeńska śmierć z powodu przynależności do narodu polskiego zasługuje na pamięć w formie dnia wyróżnianego corocznie przez państwo polskie, w którym ofiarom będzie oddawany hołd”.

W ustawie przypomniano, że „w latach 1939–1946 nacjonaliści ukraińscy z Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN), Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA) oraz innych ukraińskich formacji nacjonalistycznych działających na ziemiach Kresów Wschodnich II Rzeczypospolitej Polskiej (województwa wołyńskie, tarnopolskie, stanisławowskie, lwowskie, poleskie) oraz obecnych województw lubelskiego i podkarpackiego dokonali na ludności polskiej zbrodni ludobójstwa”.

„Zamordowali ponad sto tysięcy Polaków, głównie mieszkańców wsi, zniszczyli ich mienie i doprowadzili do uchodźstwa z Kresów Wschodnich II Rzeczypospolitej setek tysięcy Polaków. Apogeum tej zbrodni przypada na lipiec 1943 r., a symboliczną datą hekatomby Polaków z rąk ukraińskich nacjonalistów jest dzień 11 lipca 1943 r., kiedy Polacy byli mordowani w około stu miejscowościach” – głosi ustawa.

W świetle prawodawstwa międzynarodowego, mordy popełnione przez Ukraińców głównie na Polakach kwalifikowane są jako ludobójstwo. Zgodnie z najnowszymi szacunkami polskich badaczy w latach 1939–1947 z rąk ukraińskich nacjonalistów zginęło nawet ponad 120 tys. obywateli Kresów Wschodnich II Rzeczypospolitej: ok. 60 tys. na Wołyniu i co najmniej 60 tys. w Małopolsce Wschodniej (woj. lwowskie, stanisławowskie i tarnopolskie), na Polesiu i na Lubelszczyźnie.

Działania współorganizowane przez Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie:

10 lipca 2026 r., Rzeszów – godz. 18:00 – Msza Święta w Kościele pw. Świętego Krzyża w Rzeszowie. Po jej zakończeniu godz. 19:00 – przemówienia okolicznościowe oraz złożenie wieńców pod tablicą upamiętniającą ofiary Rzezi Wołyńskiej na ul. 3 Maja w Rzeszowie. Organizatorzy: Poseł na Sejm RP Ewa Leniart, Powiat Rzeszowski. Patronat honorowy: Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie;

Zobacz wideo:

Fot. Materiały IPN

10 lipca 2026 r., Dynów – godz. 11:00 – Obchody Narodowego Dnia Pamięci o Polakach – Ofiarach Ludobójstwa dokonanego przez OUN i UPA na ziemiach wschodnich II Rzeczypospolitej Polskiej, przy grobie ks. Józefa Kopcia, zamordowanego 12 lipca 1944 r. w Borownicy (Cmentarz Komunalny, wejście główne od ul. Fermstalowskiej aleja B, grób 7)). Ks. Józef Kopeć urodził się 20 sierpnia 1912 r. w Racławicach koło Niska, po ukończeniu miejscowej Szkoły Powszechnej kontynuował naukę w Gimnazjum w Nisku, a po uzyskaniu matury, w 1934 r. wstąpił do Wyższego Seminarium Duchownego w Przemyślu. Świecenie kapłańskie otrzymał tuż przed wybuchem II wojny światowej i rozpoczął posługę kapłańską jako wikary w Parafii Rzymskokatolickiej pw. św. Marcina Biskupa i Wyznawcy w Rokietnicy. Po wybuchu II wojny światowej został kapelanem żołnierzy Armii Krajowej działających w okolicach jego parafii.

W 1942 r. w obawie przed dekonspiracją przeniesiony został do Parafii Rzymskokatolickiej pw. św. Katarzyny w Wesołej. W związku z realną obawą aresztowania przez Niemców ks. Józef Kopeć w 1943 r. wyznaczony został na administratora Parafii Rzymskokatolickiej pw. Najświętszego Serca Jezusowego w Borownicy. Po niespełna roku posługi kapłańskiej w Borownicy, 12 lipca 1944 r. został zastrzelony na plebani przez dwóch członków Ukraińskiej Powstańczej Armii. Był to odwet za wyrok, wydany przez Polskie Państwo Podziemne i wykonany przez Oddział Armii Krajowej, na grekokatolickim kapłanie, za współpracę z okupantem niemieckim;

Fot. Materiały IPN

10 lipca 2026 r., Stalowa Wola – Marsz Pamięci w ramach Uroczystości Narodowego Dnia Pamięci o Polakach – Ofiarach Ludobójstwa dokonanego przez OUN i UPA na ziemiach wschodnich II Rzeczypospolitej Polskiej. Planowany jest udział i wystąpienie pracownika dr. Artura Brożyniaka (Oddziałowe Biuro Badań Historycznych IPN w Rzeszowie). Organizator: Stowarzyszenie Stalowi Patrioci w Stalowej Woli;

11 lipca 2026 r., Lubaczów – godz. 9:00 – spotkanie na rynku i rozpoczęcie akcji „11 lipca 1943 Pamiętamy”, polegającej na zapalaniu „Zniczy Pamięci” na grobach pomordowanych przez OUN-UPA w województwie podkarpackim. Jest to wyraz pamięci o ofiarach banderowców zarówno z naszego regionu, jak i tych pomordowanych na Kresach Wschodnich II RP. W akcję zaangażowani są harcerze z Hufca ZHP w Lubaczowie im. ks. hm. Wiktora Hassa Paneckiego, Jednostka Strzelecka 2033 im. gen. Józefa Kustronia w Lubaczowie i Towarzystwo Miłośników Lwowa i Kresów Południowo-Wschodnich Oddział w Lubaczowie, Rozdawane będą także przypinki z kwiatem lnu. Błękitne kwiaty nawiązują do dawnego krajobrazu Kresów, a ich niezwykle krótki czas kwitnienia symbolizuje nagle przerwane życie. Kolor niebieski uosabia też wytrwałość, a właściwości lnu przypominają o potrzebie gojenia historycznych ran. Głównym organizatorem tegorocznej akcji jest Muzeum Kresów w Lubaczowie;

11 lipca 2026 r., Jarocin (pow. niżański, woj. podkarpackie) – wykład ks. prof. Józefa Mareckiego (Biuro Badań Historycznych IPN): „Geneza ludobójstwa Polaków na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej dokonanej przez ukraińskich nacjonalistów w latach 1939–1945” podczas spotkania zorganizowanego przez Gminny Dom Kultury;

12 lipca 2026 r., Miejsce Piastowe (pow. krośnieński, woj. podkarpackie) – wykład ks. prof. Józefa Mareckiego (Biuro Badań Historycznych IPN) na temat Zbrodni Wołyńskiej podczas spotkania zorganizowanego przez Gminne Centrum Kultury w Miejscu Piastowym i lokalne sołectwa dla mieszkańców Wrocanki i Niżnej Łąki;

13–31 lipca 2026 r., Rzeszów – otwarcie wystawy prac malarskich pt. „Wołyń – rana, która krwawi”, autorstwa Wiktorii Szajnik, uczennicy Liceum Ogólnokształcącego w Dynowie. Wystawa składa się z 16 obrazów, które powstała na bazie doświadczeń rodzinnych autorki (Wystawa będzie prezentowana w siedzibie IPN w Rzeszowie, ul. Słowackiego 18);

Fot. Materiały IPN

24 lipca 2026 r., Jawornik Ruski – godz. 13.00 – referat dr. Artura Brożyniaka (Oddziałowe Biuro Badań Historycznych IPN w Rzeszowie) „Zbrodnia UPA na żołnierzach WP w Jaworniku Ruskim” podczas uroczystości w 80. rocznicę zamordowania przez ukraińskich nacjonalistów w lipcu 1946 r. 14 żołnierzy Wojska Polskiego;

24–26 lipca 2026 r., Lubaczów-Basznia Dolna – wykłady poświęcone relacjom polsko-ukraińskim w ramach Ogólnopolskiego Spotkania Środowisk Kresowych podczas Festiwalu Dziedzictwa Kresów;

9 sierpnia 2026 r., – Sośnica k. Jarosławia – referat dr. Artura Brożyniaka (Oddziałowe Biuro Badań Historycznych IPN w Rzeszowie) podczas uroczystości upamiętniającą 82. rocznicę spalenia wsi Sośnica przez oddział UPA, organizator: Stowarzyszenie Rozwoju Gminy Radymno „PRO PATRIA” w Sośnicy.

***

Rzeszowski Marsz Pamięci Ofiar Rzezi Wołyńskiej

Polskie Stowarzyszenie Wolne Podkarpacie zaprasza w piątek 10 lipca do uczczenia pamięci ofiar Ludobójstwa na Wołyniu i Małopolsce Wschodniej. - Spotkajmy się, aby oddać hołd pomordowanym rodakom i głośno upomnieć się o prawdę historyczną - zachęcają organizatorzy. Obchody rozpoczną się na Rynku w Rzeszowie o godz. 17:30.

Harmonogram obchodów:

Godz. 17:30 – Oficjalne rozpoczęcie i uroczyste upamiętnienie (scena na Rynku)

Godz. 18:00 – Start Marszu Pamięci (Rynek - ul. Kościuszki - ul. 3 Maja - Al. Lubomirskich - Pomnik AK)

Godz. 19:00 – Spotkanie autorskie dr Lucyny Kulińskiej i pokaz premierowy: „Sąsiedzi” (Część 3) – film dokumentalny Jacka Międlara. Hotel Metropolitan (ul. Słowackiego 16).

Wydarzenie na FB TUTAJ. Szczegóły na plakacie.

Fot. Polskie Stowarzyszenie Wolne Podkarpacie

Marsz i sobotnie obchody organizowane przez środowiska narodowe

Z kolei środowiska narodowe zapraszają na organizowane przez nie sobotnie (11 lipca) uroczystości w Rzeszowie, które rozpoczną się Mszą Św. o godz. 19:00 w kościele farnym. Po niej, o godz. 20.00 na Placu Farnym rozpocznie się Rzeszowski Marsz Pamięci o Ofiarach Ludobójstwa. Uczestnicy przejdą pod tablicę upamiętniającą ofiary Rzezi Wołyńskiej na kościele Św. Krzyża przy ul. 3 Maja. Marsz zakończy się pod Pomnikiem Armii Krajowej - formacji, która na Wołyniu stawała w obronie polskiej ludności cywilnej.

Zobacz wideo:

Oprac. Red.