Pomnik jednak zabytkiem. Jest decyzja ministerstwa, właściciel nie komentuje

KATEGORIA: POLITYKA / 1 października 2025

Fot. Maciej Terpiński

Rzeszowski Pomnik Czynu Rewolucyjnego jest obiektem zabytkowym - tak zdecydowało Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Resort podtrzymał decyzję konserwatora zabytków o wpisie monumentu na listę obiektów zabytkowych województwa podkarpackiego i jednocześnie odrzucił odwołanie w tej sprawie złożone przez właściciela terenu, na którym stoi obiekt. Ten na razie nie komentuje sprawy.

Decyzja i odwołanie

O wpisanie Pomnika Czynu Rewolucyjnego do rejestru zabytków walczyła Fundacja Rzeszowska, chcąc w ten sposób zapewnić prawną ochronę dla monumentu. Działania te popierają oczywiście władze Rzeszowa, które twierdzą, że pomnik jest symbolem miasta i większość mieszkańców chce, by nadal górował nad rondem Dmowskiego.

Z drugiej strony jest właściciel terenu, na którym stoi pomnik, czyli Stowarzyszenie Rodzin Żołnierzy Niezłomnych Podkarpacia. Jego prezes Marcin Maruszak chce zburzenia pomnika powołując się na opinię Instytutu Pamięci Narodowej, który uznał, że monument propaguje komunizm, więc podlega pod ustawę dekomunizacyjną przewidującą usuwanie takich obiektów z przestrzeni publicznej. Właściciel budowli przekonuje, że jego działania popierają różne środowiska w tym organizacje kombatanckie czy NSZZ „Solidarność”.

Sprawa wpisu Pomnika Czynu Rewolucyjnego do rejestru toczy się od 2018 roku, kiedy wniosek w tej sprawie złożyła Fundacja Rzeszowska. Postępowanie zostało wszczęte dopiero w czerwcu 2024 roku. Kilka miesięcy później podkarpacki konserwator zabytków wydał decyzję o wpisie monumentu do rejestru obiektów zabytkowych województwa podkarpackiego.

Na decyzję konserwatora przysługiwało odwołanie do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego z czego oczywiście skorzystał właściciel obiektu, czyli stowarzyszenie Marcina Maruszaka.

Pomnik zabytkiem

Postępowanie odwoławcze w ministerstwie trwało ponad rok. W sierpniu resort kultury informował, że procedura zmierza do końca i decyzja zostanie podjęta we wrześniu. Wiadome było jednak, że Rada Ochrony Zabytków, czyli organ opiniodawczo-doradczy przy ministrze kultury i dziedzictwa narodowego wydała pozytywną opinię w sprawie podtrzymania decyzji o wpisie monumentu na listę zabytków. To wskazywało, na to, że wynik całej procedury odwoławczej, może być korzystny dla obrońców pomnika.

I faktycznie tak się stało. Resort kultury 24 września podjął decyzję o utrzymaniu w mocy decyzji podkarpackiego konserwatora zabytków o wpisaniu pomnika do rejestru zabytków. W środę 1 października poinformował o tym podkarpacki wojewódzki konserwator zabytków Adam Sapeta.

- Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, decyzją z dnia 24 września 2025 roku, utrzymał ją w mocy. Tym samym wpis do rejestru zabytków został uznany za słuszny - informuje Adam Sapeta.

Co na to Marcin Maruszak, czyli prezes Stowarzyszenia Rodzin Żołnierzy Niezłomnych Podkarpacia, które jest właścicielem pomnika i które odwoływało się od decyzji podkarpackiego konserwatora?

- Nie znam tej decyzji, od pana słyszę o niej po raz pierwszy. Na razie powstrzymam się z komentarzem, czekam na pisemną informację w tej sprawie - powiedział nam Marcin Maruszak.

Jak zaznacza podkarpacki wojewódzki konserwator zabytków Adam Sapeta, wpis do rejestru nie obejmuje czterech tablic inskrypcyjnych wmurowanych u podstawy pomnika od strony południowo-wschodniej oraz tablic z herbem miasta znajdujących się u jego szczytu.

Monument został zaprojektowany przez prof. Mariana Koniecznego i odsłonięty w 1974 roku.

Karol Woliński